Oosterhof Holman Milieutechniek

In 2020 wil de zuivel energieneutraal opereren. Een ambitieus streven voor een zeer energie-intensieve bedrijfstak. Maar met hulp van koeienmest moet dat lukken.

Duizelingwekkend zijn de hoeveelheden gas en stroom die de zuivelfabriek van Friesland Foods in Leeuwarden, beter bekend als de Condens, jaarlijks verbruikt. Het gaat In totaal om 40 miljoen kuub gas en 42 miljoen kWh stroom. Die hoeveelheid energie Is nodig om jaarlijks 750 miljoen liter melk te pasteuriseren, steriliseren, in te dampen en te bewerken tot koffiemelk en meerdere gecondenseerde producten, al of niet gesuikerd.

Vanwege die enorme energiebehoefte is energiebesparing al sinds begin jaren tachtig een item bij de Condens. In 1987 resulteert dat in de aanschaf van een enorme warmtekrachtkoppelinginstallatie (wkk). Deze benut het gas zo efficiënt dat de fabriek bijna energieneutraal opereert. Het rendement is ongeveer 87 procent, verkaart Anne Zuidema, verantwoordelijk voor de energieketen bij Friesland Foods in Leeuwarden. Ter illustratie: een elektriciteitscentrale heeft een rendement van circa 45 procent.

Met het gas produceert de wkk meer stroom dan de zuivelfabriek verbruikt. Ongeveer de helft kan naar het stroomnet. De vrijgekomen warmte wordt omgezet in stoom en via de stoomturbine ingezet in de melkverwerking. Tevens wekt ook deze turbine stroom op. ,,Op deze wijze besparen we hier jaarlijks circa €1,5 miljoen op de energienota’, weet Zuidema. Dergelijke wkk’s opereren ook in de fabrieken in Nijkerk (dagvers), Borculo (weiproducten) en Beilen (kindervoeding).

Momenteel wordt echter nauwelijks meer in wkk’s geïnvesteerd. De aanschafprijs en het dure gas frustreert een rendabele exploitatie. Toch heeft de totale zuivelketen inclusief de melkveehouderij de ambitie uitgesproken om in 2020 volledig energieneutraal te zijn. Daarbij zet de sector zwaar in op biogas, dat ontstaat door vergisting van koeienmest.

In theorie moet dit makkelijk lukken. Het totale energieverbruik in de zuivelketen komt overeen met 750 miljoen kuub aardgas. Uit alle koeienmest is 1100 miljoen kuub te halen. Door mest te combineren met energierijkere gewassen als maïs, gras en afvalstoffen uit de zuivel, kan de gasproductie nog hoger uitvallen.

De praktijk is weerbarstiger. Lang niet alle melkveehouders hebben belang bij een vergister. En degenen die dat wel willen, hikken aan tegen de geringe vergoeding voor een kuub biogas of voor de stroom. Daarnaast beschouwt de overheid het digestaat, het mestrestant na vergisting, als extra dierlijke meststof. En dat is nadelig voor de mestboekhouding.

,,Toch is dit de weg die we willen gaan”, benadrukt milieumanager William Wold van Friesland Foods. Om de huidige impasse te doorbreken, voeren de belangenorganisaties NZO (zuivel) en LTO (boeren) een zware lobby in het Haagse voor hogere vergoedingen. ,,De gasprijs bedraagt 35 cent per kuub en de overheid garandeert 44 cent. En dat zou eigenlijk 50 cent moeten zijn.” Ook het digestaat verdient een betere behandeling van de politiek. ,,Want het is een prima kunstmestvervanger. Bovendien is biogas de schoonste brandstof. Dat moet de overheid ook wat waard zijn.”

Maar is een energieneutraal label de sector ook niet wat waard? Ofwel, kan Friesland Foods voor het biogas van eigen boeren niet een hogere prijs betalen dan voor het aardgas van het nutsbedrijf? ,,Neen”, klinkt het uit beide monden. ,,Je moet dit ook zakelijk bekijken. Als Friesland Foods moeten we wel mondiaal kunnen concurreren”, zegt Wold.

Onderwijl treft Friesland Foods al voorbereidingen voor demonstratieprojecten. Het werkt mee met melkveehouder Anton Stokman uit Koudum om een vergister op te zetten waarvan het biogas wordt benut in de kaasfabriek in Workum. Dat vereist de aanleg van een gaspijp van 8 kilometer. ,,ln november willen we knopen doorhakken.” Bij de zuivelfabriek in Bedum werkt Friesland Foods aan een soortgelijk project. Ook Campina en Cono ontplooien dergelijke initiatieven.

Onlangs werd bekend dat er mogelijk een nieuwe gaspijp naar Leeuwarden aangelegd wordt voor het biogas van vergisters in Noord-Friesland. Wold glimlacht. ,,Natuurlijk zijn we met die plannenmakers in gesprek. Het zou geweldig zijn als dit slaagt. Mogelijk hoeven we hier dan geen aardgas meer van het nutsbedrijf af te nemen.”

Bron: Leeuwarder Courant - 27 sept. 2008